ابوالقاسم سحاب، پدر علم جغرافیا

به گزارش خبرگزاری صدا و سیما مرکزی؛ ابوالقاسم سحاب در ۱۹ فروردین‌ ۱۲۶۶ ش (۱۸۸۷ م) در تفرش به‌دنیا آمد. خانواده‌اش از کشاورزان سخت‌کوش منطقه بودند، اما او از کودکی به آموختن دانش‌ و مطالعه علاقه‌مند بود.

ابوالقاسم سحاب یکی از چهره‌های چندبعدی فرهنگ و علم معاصر ایران بود، و بررسی زندگی و میراث او ارزشمند است.

آموختن را از مکتب‌خانه آغاز کرد و در کوتاه‌مدت به نبوغی چشمگیر دست یافت. سپس نزد علمای برجسته‌ی تفرش ـ از جمله سید علی‌اکبر سجادی و آخوند ملاحسین شاهمیری ـ فقه و اصول را آموخت. به زبان عربی تسلط یافت و بعد‌ها زبان فرانسه و دیگر زبان‌های اروپایی را هم فراگرفت.

در حدود سال ۱۲۹۰ شمسی به تهران آمد و معلمی را پیشه کرد. نخست در مدرسه‌ی آلیانس تدریس می‌کرد؛ سپس به سبب استعدادش در زبان و جغرافیا، به عنوان یکی از نیرو‌های مورد اعتماد وزارت معارف (آموزش و پرورش وقت) انتخاب شد.

در سال ۱۲۹۹ بنا به پیشنهاد شیخ جلال نهاوندی، رئیس اداره‌ی فرهنگ مناطق ملایر، نهاوند و تویسرکان شد. در آن دوران، مدارس نوین و دخترانه را پایه‌گذاری کرد که در زمان خود اقدامی جسورانه به شمار می‌رفت.

در سال ۱۳۱۵ شمسی، استاد سحاب به همراه پسرش مهندس عباس سحاب (که بعد‌ها از جغرافی‌دانان پیشرو ایران شد)، نخستین مؤسسه کارتوگرافی و جغرافیایی ایران و خاورمیانه را با نام مؤسسه جغرافیایی و کارتوگرافی سحاب بنا نهاد.

هدف او، معرفی علمی جغرافیای ایران و گسترش آگاهی‌های عمومی در این حوزه بود. این موسسه در تهیه‌ی نقشه‌ها، اطلس‌ها و آثار جغرافیایی آموزشی، نقش بی‌بدیلی در تاریخ آموزش مدرن ایران ایفا کرد.

سحاب بیش از ۷۲ عنوان کتاب و ترجمه از خود به جای گذاشت، که برخی از آنها چندجلدی هستند.

مهم‌ترین محور‌های آثارش را می‌توان در شش حوزه دسته‌بندی کرد:

تاریخ و زندگانی ائمه اطهار (ع):

زندگانی حضرت امام حسین (ع)

زندگانی حضرت امام رضا (ع)

زندگانی امامان شیعه در قرون نخست هجری

تاریخ ایران:

زندگانی شاه عباس کبیر

تاریخ مدرسه عالی سپهسالار

تاریخ ایران در قرن چهاردهم هجری

فرهنگ و دانشمندان:

فرهنگ خاورشناسان

مفتاح الاعلام (شرح حال علمای مسلمان و ایران‌زمین در ۷ جلد)

تاریخ هنر و تمدن:

تاریخ نقاشی در ایران

تاریخ هنر اسلامی (ترجمه از عربی)

ترجمه‌های علمی و فرهنگی:

تاریخ قرآن

فلسفه و اسرار حج

جغرافیای کارپنتر (۶ جلد از انگلیسی)

تاریخ زندگانی من (در ۴ دفتر؛ روایتی از مشروطه تا ۱۳۲۰ شمسی)

استاد سحاب در ۲۱ دی‌ماه ۱۳۳۵ شمسی در سن ۶۹ سالگی در تهران درگذشت و پیکرش در صحن حرم حضرت معصومه (س) در شهرقم به خاک سپرده شد

سحاب طبعی شاعرانه داشت. قصیده‌هایی در مدح اهل بیت (ع) و نیز در توصیف طبیعت، سفر و ایران سرود.

او خوش‌نویسی ماهر بود و به خط نسخ و نستعلیق می‌نوشت. از سوی دیگر، فعالیت مطبوعاتی هم داشت و در نشریاتی مانند شفق سرخ، نور دانش، گل‌های رنگارنگ و ایران نو مقالات علمی و فرهنگی می‌نوشت.

در نوشته‌های سحاب، پیوندی میان ایمان مذهبی، خرد علمی و عشق به ایران مشهود است. او می‌کوشید میان سنت اسلامی و علم جدید، سازگاری ایجاد کند.

تسلط بر چند زبان اروپایی به او امکان داد تا مفاهیم نو را با زبان و فرهنگ فارسی درآمیزد — ازاین‌رو، نوشته‌هایش سبک زبانی ویژه‌ای دارند: آمیخته از دقت دانشورانه و گرمی شاعرانه.

فرزندش، عباس سحاب، راه او را ادامه داد و مؤسسه سحّاب را به یکی از معتبرترین مراکز نقشه‌نگاری خاورمیانه تبدیل کرد.

نام و آثار استاد ابوالقاسم سحاب، امروز در کنار چهره‌هایی، چون دهخدا، حسابی و محیط طباطبایی جای دارد.